Monday, June 4, 2018

ඊටීඅයි අර්බුදයට විශේෂ විසඳුමක්

අද ඊටීඅයි තැන්පතුකරුවන්ට තමන්ගේ තැන්පතු මුදලින් 10%ක් ලබා දෙන බව ලිපි ලැබී ඇත. එය හෙට සිට ලබා දෙන බව ලිපියේ සඳහන්ය. කෙනෙකුට සිතිය හැකියි 10%ක්වත් ලබා දෙන්නේ නම් මේ මොහොතේ එය ඉතා හොඳ බවක්. එහෙත් මේ සමඟම එම තැන්පතු මුදල්වලට ගෙවමින් සිටි 17% වැනි ඉහල පොලී අනුපාතද 8%ක් පමණ දක්වා අඩු වේ. මෙහි ගැටලු හා ඒවාට ලබා දිය හැකි විසඳුම් ගණනාවක්ම පවතින බව පෙනේ. මාගේ පවුලේ අයද ඊටීඅයි හි තැන්පතුකරුවන් හෙයින් විශේෂිත යෝජනාවක්ද ඇතුලත් කරමින් මේ අර්බුදය ගැන ලිවීමට සිතුණි.

මෙම අර්බුදයේ ඇත්තම ඇත්ත ස්වභාවය මා පෞද්ගලිකව නොදනිමි. එහෙත් සත්තකින්ම මා දන්නා කරුණු කිහිපයක්ද ඇත. ඊටීඅයි ආයතනය විසින් වංචනික ලෙස ගිනුම් පොත් දෙකක් පවත්වා ගෙන ගිය බවට දැන් සනාථ වී ඇත. මාද හොඳාකාරව එය වසර ගණනක සිට දැන සිටිමි. මේ සියලු දේ සිදු වූයේ සමහරවිට දසකයක් හෝ ඊටත් වැඩි කාලයක සිට විය හැකිය. ඒ කියන්නේ සෝමා එදිරිසිංහ සිටි සමයේ සිට මේවා ඇගේද අනුදැනුම අනුව සිදු වී ඇත.

තැන්පත් කරන්නට එන අය ගණකාධිකරණය හෝ ආර්ථික විද්‍යාව දන්නා අය නොවේ. වචනයක් දෙකක් එහාට මෙහාට කරමින් ඔවුන්ව පහසුවෙන් රැවටිය හැකිය. ස්වර්ණමහල් හා ඊටීඅයි පාලනාධිකාරිය හා ඒවායේ සේවකයන් විසින් සිදු කළේද එයයි. අදද බොහෝ තැන්පත්කරුවන් එම රැවටිලි අදහස්වලම එල්බගෙන සිටී. ස්වර්ණවාහිනි, ඊටීඅයි, ස්වර්ණමහල් ආදි ආයතන සියල්ලගේම (කීර්ති) නාමයන් භාවිතා කරමින් ඔවුන් කාලාන්තරයක් තිස්සේ තැන්පතු භාර ගනිමින් සිට ඇත (අපි ඔක්කෝම එකයි; බය වෙන්න එපා කියමින්). ඊටීඅයිවල මුදල් තැන්පත් කරන්නට සිතාගෙන එන අයට වැඩි පොලියක් පෙන්වා ස්වර්ණමහල්වල පොරොන්දු පත්‍රවල (PROMISORY NOTES) මුදල් ආයෝජනය කරන තැනට ඔවුන් තැන්පතුකරුවන්ව රවටා ඇත. අහිංසක/මෝඩ තැන්පත්කරුවන් පොරොන්දු පත්‍ර ගැන දන්න ඉටි ගෙඩියක් නැත. වැඩි පොලියක් දෙන්නේ නම් ඔවුන් කෝපි කඩේ පොලී මුදලාලි ගාව වුවත් සල්ලි තැන්පත් කරන්නට සූදානම්ය.

අදටත් එවැනි තැන්පතුකරුවන් සිතා සිටින්නේ ඊටීඅයි එකේ වත්කම් මඳි නම් ස්වර්ණමහල් හා ඔවුන්ගේ අනෙක් ආයතනවලින් ඒවා කවර් කර ගත හැකි බවයි. එහෙත් ලංකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය යටතේ එය කළ නොහැකි බව මාගේ දැනීමයි. මේ සියලු ආයතන තනි තනිව සමාගම් වන අතර, ඒවා නීතිය ඉදිරියේ තනි තනිව නීතිමය පුද්ගලයන් (LEGAL BODIES) වේ. මා යම් අපරාදයක් කළ විට, මාගේ පවුලේ අයට ඒ සඳහා දඬුවම් දිය නොහැක්කා සේම, අයිතිකරු එකම පිරිසක් වුවද, එක් කොම්පැනියක බේරුම්කරණයක්/ගැටලුවක් වෙනුවෙන් ඔවුන්ගේ අනෙක් සමාගම් හෝ පෞද්ගලික වත්කම ඇපයක් නොවේ.

ඊටීඅයි සේවකයන්ද මැසිවිලි නඟන්නේ හොඳින් ලාභ ලබමින් සිටි (හා තමන් බෝනස්ද ලබමින් සිටි) ඊටීඅයි ආයතනය ක්‍රමයෙන් අර්බුදකාරි මට්ටමකට එන්නට හේතුව අර පෙර කියූ ලෙස වංචනික ලෙස ස්වර්ණමහල් හරහා පොරොන්දු පත්‍රලාභින් ඊටීඅයි එකේ තැන්පතුකරුවන් බවට පත් කිරීමයි. එසේ වුවත්, ඉන් මෙතරම් අර්බුදයක් ඇති වන තරමේ පාඩු ලබන්නට එය හේතුවක් වන්නේ කෙසේදැයි සිතා ගත නොහැකිය. මෙහි පැහැදිලිම එක් ගැටලුවක් වන්නේ තැන්පතු අරමුදල් යම් අපහරණයක් සිදු වී තිබීමයි. කැසිනෝ ගසාද වැරදි අදූරදර්ශී ආයෝජන නිසාද එය සිදු වූයේ යන්න මහා බැංකුව විසින් සොයා බැලිය යුත්තේය.

ඇත්තටම එම අරමුදල් අධිඅවදානම් තත්ව යටතේ වුවද ආයෝජනය කර තිබේ නම් එය අපට අස්වැසිල්ලක් වනු ඇත. තත්වය එසේ නම්, පවතින්නේ ද්‍රවශීලිතාව (LIQUIDITY) ගැටලුවක් නම්, ඒ බැව් මහ බැංකුවේ මැදිහත් වීමකින් තැන්පතුකරුවන්ව දැනුවත් කර තත්වය ඉතා පහසුවෙන් යහපත් කර ගත හැකිය. මෙතැන මහා බැංකුවත් ඍජුව මෙන්ම වක්‍රව වගකිව යුතුය. අද වන තුරු එහි තැන්පත්කරුවන්ගේ විශ්වාසය ඇති කරවන නිල ප්‍රකාශ හෝ සත්‍ය තත්වය හෝ ඔවුන් හෙලි කරන්නට ඉදිරිපත් වී නැත. අයිඑම්එෆ් එකේ එවුන්ගේ පස්ස දිහාම බලාගෙන ඉන්න එක හැරෙන්නට රට තුල වෙනත් දැවෙන ගැටලු ගැන උන්ට වගේ වගක් නැත. එහෙත් මහා බැංකුව යටතේ අධීක්ෂණය වන ආයතනයක් බව උජාරුවට පත්තරවල දැන්වීම පල කිරීමට උන් හපන්නුය.

මා පෞද්ගලිකවම දන්නා එක් කරුණක් නම් දීපා එදිරිසිංහ ඉදිරි මැතිවරණයකට ඉදිරිපත් වීමට නියමිත බවයි. මෙය දැනටමත් ප්‍රසිද්ධ කරුණක්ද රහසක්දැයි මා දන්නේ නැත; ඒ ගැන සොයා බලා නැත. මේ ගැන හෙලි නොකිරීමට මා පොරොන්දු වුවත්, මෙවුන්ගේ සක්කිලි වැඩ දැකීමෙන් පසු උන් වෙනුවෙන් පොරොන්දු රැකීමේ පලක් නැත. එහෙත් එම කරුණ සමහර දේශපාලුවන්ට ප්‍රසිද්ධ රහසක් විය හැකිය. එනිසා ඊටීඅයි ප්‍රශ්නය මෙතරම් විශාල අර්බුදයක් බවට පත් වන තුරු එම දේශපාලුවන් විසින් යටි කූට්ටු වැඩ කරන බවක්ද හැඟී යයි. සමහර ටීවී චැනල් මේසා විශාල ප්‍රසිද්ධියක් මෙ අර්බුදයට ලබා දෙන්නේද එහි ප්‍රතිපල විය හැකිය.

තැන්පතු මුදලට ලැබෙන මාසික පොලී අනුපාතයෙන් පමනක් ජීවත් වන පවුල් දහස් ගණනක් ඇත. මෙම ජූනි මාසයේ සිට මෙතෙක් ගෙවමින් සිටි ඉහල පොලී අනුපාතය වෙනුවට 8%ක් වැනි දැනට රාජ්‍ය බැංකුවල පවා පවතින පොලී අනුපාතයන්ට වඩා අඩු පොලී අනුපාතයකට අනිවාර්යෙන්ම සියලු තැන්පතුකරුවන්ව යටත් කර ඇත. ඒ කියන්නේ මේ මස සිට ලැබෙන්නේ මෙතෙක් ලබමින් සිටි පොලී මුදලින් හරි අඩකටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් වනු ඇත. රැකියාවක් කළ නොහැකි ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන්ට වස බොන තත්වයක් උදාවනු ඇත. මේ සියලු තීරණ ඊටීඅයි විසින් අරං තිබෙන්නේ තැන්පතුකරුවන්ගේ කැමැත්තෙන් තොරවයි. අද හෝ හෙට විතර මෙම කාරණය තැන්පතුකරුවන් දැන ගත් විට, දැනට තිබෙන උද්ඝෝෂනය ඉතා දැවැන්ත එකක් බවට පත් වීමටද ඉඩ ඇත.

එනිසා, වහම රජය මීට මැදිහත් විය යුතුය (එහෙත් එසේ කරාවි යැයි සැකසහිතය). එම තත්වයට රජය පත් කර ගැනීම තැන්පතුකරුවන්ගේ වගකීමයි. මාද පෞද්ගලිකව විශේෂ යෝජනාවක් කරමි. ඊටීඅයි ආයතනය ඈවර කළත් මුලු තැන්පතු මුදල නැවත ආයෝජකයන්ට ලැබේදැයි සැක සහිතය. එනිසා, මෙම ආයතනයේ අයිතිකරුවන්ගේ දේශීය හා විදේශීය සියලු වත්කම්ද, ඔවුන්ගේ අයිතිකාරිත්වය යටතේ තිබෙන වෙනත් ආයතනද (ස්වර්ණමහල්, මුතුකරුප්පන් චෙට්ටියාර්, ස්වර්ණවාහිනි වැනි) සතු වත්කම්ද විකුණා දැමිය යුතුය. එමඟින් මෙම අර්බුදය නිසා තැන්පත්කරුවන්ට විඳින්නට වූ සියලු ආවස්ථික පිරිවැය/පාඩුද අය කර දිය යුතුය. මෙය කිරීමට කඩිනම් හා කුඩා පාර්ලිමේන්තු පනතක් ගෙන ආ හැකිය (දැනට තිබෙන නීතී ප්‍රතිපාදන ප්‍රමාණවත් නොවන නිසා). ඇත්තටම මෙය කිරීම යුක්ති සහගත වේ. සචේතනිකව සොරකම කර තිබෙන්නේ අයිතිකරුවන්ය. ඊටීඅයි පෙන්වා ස්වර්ණමහල්හි ප්‍රොමිසරි නෝට්වලට මුදල් ගත්තේද අයිතිකරුවන්ය. එනිසා මෙය ඍජුවම ස්වර්ණමහල් (හා මුතුකරුප්පන් චෙට්ටියාර්) සමඟ බැඳුණු අර්බුදයක්ද වෙයි. සොර කැලකගේ පාදඩ වැඩවලට විශාල අහිංසක ජනයාට වංදි ගෙවන්නට සිදු වේ නම් එය ඉතාම අයුක්තිසහගත වේ. මෙම තත්වය සක්විතිගේ ප්‍රශ්නය මෙන් සරල නැත. මහා බැංකුව යටතේ ලියාපදිංචි වී ඇති නිසා රජයට එය කිරීමට අත්‍යන්ත වගකීමක් පැවරේ. සක්විතිගේ ප්‍රශ්නයේදී ඔහුගේ වෙනත් වත්කම් නොතිබුණි. එහෙත් මෙහිදී තිබේ.


0 Read More »

Sunday, June 3, 2018

ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස් IV (Electronics) - 21

0

විභව බෙදුම් බයස් ක්‍රමය යෙදූ කොමන් එමිටර් වින්‍යාසය

වර්ධක පරිපථවල ප්‍රචලිතම බයස් ක්‍රමය මෙය වේ. පහත 1 රූපයේ ආකාරයට එය සකස් කළ හැකි වුවත්, ස්ථායිතාව වැඩි කර ගැනීමට එමිටර් රෙසිස්ටරයක්ද යොදා 2 රූපයේ ආකාරයටයි එය හැමවිටම පාහේ සාදා ගන්නේ. එනිසා මෙතැන් සිට දෙවැනි පරිපථය ගැනයි අවධානය යොමු කරන්නේ. දෙවැනි පරිපථයේ නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් තිබෙන අතර ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගයද ඉන් වැඩි කරන බව දැන් ඔබ දන්නවා (සීරීස් මික්සිං පවතින නිසා). එමිටර් රෙසිස්ටරය නිසා පරිපථය ස්ථායි වීම සිදු වන හැටි මින් පෙර අප අධ්‍යනය කර තිබෙන නිසා නැවත ඒ ගැන මෙහි කතා කරන්නේ නැත.

ඉන්පුට් හා අවුට්පුට් කැපෑසිටර්වල අගය සොයන අයුරු වෙනසක් නැත. සැපයුම් විභවය සඳහා අපට කැමති අගයක් තීරණය කළ හැකිය. කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාව සුපුරුදු ලෙසම සැපයුම් විභවයෙන් දළ වශයෙන් ½ ක් සේ තබමු. එමිටර් රෙසිස්ටරය දෙපස VRE වෝල්ටියතාව සඳහා අඩුම ගානේ 1 V ක්වත් තිබිය යුතු බව ඔබ දන්නවා. කලෙක්ටර්/එමිටර් ධාරාවද අපගේ කැමැත්ත මත තීරණය කෙරේ. එනිසා, එමිටර් රෙසිස්ටර් අගය ලැබෙන්නේ එමිටර් වෝල්ටියතාව කලෙක්ටර්/එමිටර් ධාරාවෙන් බෙදීමෙනි (RE = VE / IC). එවිට බේස් ධාරාව වන්නේ කලෙක්ටර් ධාරාව β ගෙන් බෙදූ විට ලැබෙන අගයයි (IB = IC / β).


බේස් බයස් එක සෙට් කරන R1, R2 රෙසිස්ටර් දෙක හරහා ගලා යන ධාරාව (මෙය බේස් බයස් ධාරාව ලෙස හඳුන්වමු) සඳහා දළ වශයෙන් බේස් ධාරාව මෙන් 10 ගුණයක් පමණ තැබිය යුතුය. ඒ කියන්නේ බේස් ධාරාව 100 μA නම්, එම බේස් බයස් ධාරාව 1000 μA = 1 mA පමණ විය යුතුය. තවදුරටත් සියුම්ව බලන විට තත්වය මෙසේ වේ. R1 රෙසිස්ටරය තුලින් එන ධාරාවෙන් (I1) යම් කොටසක් (එනම්, IB ප්‍රමාණයක්) ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය තුලටද, ඉතිරි කොටස R2 රෙසිස්ටරය හරහාද (එනම්, I2 ධාරාව) ගලා යා යුතුය. ඒ කියන්නේ I1 = I2 + IB වේ. එනිසා, I2 = 10IB ලෙස සලකන්නේ නම්, I1 = 11IB විය යුතු අතර; I1 = 10IB ලෙස සලකන්නේ නම්, I2 = 9IB විය යුතුය. මේ ක්‍රම දෙකෙන් කුමක් ගත්තත් ගැටලුවක් නැත මොකද R1, R2 හරහා ගලන ධාරාව දළ වශයෙන් බේස් ධාරාව මෙන් 10 ගුණයක් වීම ප්‍රමාණවත් වේ.

R1, R2 යන රෙසිස්ටර් දෙක විසින් විභව බෙදුම් පරිපථ කොටසක් නිර්මාණය කරන අතර, එමඟින් ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසයට අවශ්‍ය වෝල්ටියතාව (VB) ලබා දේ. එමිටර් රෙසිස්ටරයක් නොයොදන්නේ නම්, බේස් වෝල්ටියතාව VBE ට සමාන වන අතර, දළ වශයෙන් එය 0.7 V පමණ වේ. එහෙත් අප සාමාන්‍යයෙන් එමිටර් රෙසිස්ටරයක් යොදන නිසා, එමිටරය දෙපස ඩ්‍රොප් වන විභවයද ඊට එකතු කළ යුතු වෙනවා (එනම්, VB = VBE + VE). මෙලෙස බේස් එක මත පවතින වෝල්ටියතාව තමයි දැන් R2 රෙසිස්ටරය හරහා පවතින්නෙත්.

IB = ICනිසා, IC ධාරාව දන්නා නිසා, අපට දැන් හැකියි බේස් ධාරාව (IB) ගණනය කරන්නට. දැන් එම අගය මෙන් 10 ගුණයක ධාරාවක් I2 ට පවතිනවා යැයි ගනිමු. එවිට I1 = 11IB වේ. තවද, R2 දෙපස ඩ්‍රොප් වන විභවය VB ට සමාන නිසා, R1 රෙසිස්ටරය දෙපස ඩ්‍රොප් වන වෝල්ටියතාව VCC – VB ට සමාන විය යුතුය. ඒ අනුව, පහත දැක්වෙන ලෙස පහසුවෙන් එම රෙසිස්ටර් දෙකේ අගයන් සෙවිය හැකිය.

සටහන
පොදුවේ බයස් වීම සිදුවන ආකාරය අනුව බයස් වර්ග දෙකක් දැකිය හැකිය. ඇත්තටම මෙය පොදු වර්ගීකරණයක් වන අතර, මේ එක් එක් වර්ගීකරණය යටතේ විවිධ නම්වලින් හඳුන්වනු ලබන ප්‍රායෝගික නැඹුරු ක්‍රම තිබේ.

1. fixed biasing (ස්ථිර නැඹුරුව)
2. self biasing (ස්වයංක්‍රිය නැඹුරුව)

ස්ථිර නැඹුරු ක්‍රමයකදී ට්‍රාන්සිස්ටරයේ නිවාත වෝල්ටියතා හා ධාරා සෙට් කරන්නේ සැපයුම් විභවය හා පිටතින් සවි කරන රෙසිස්ටර් (පැසිව් උපාංග) උපයෝගි කර ගෙනය. මෙම ක්‍රමය ට්‍රාන්සිස්ටරය තුල සිදු විය හැකි විවිධාකාරයේ විචලනයන්ට අසංවේදී වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ට්‍රාන්සිස්ටරය රත් වීම නිසා β වෙනස් වී එමඟින් කලෙක්ටර් ධාරාව, කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාව ආදී නිවාත අගයන් වෙනස් වේ. එසේ වෙනස් වූ විටත්, ස්ථිර නැඹුරුව විසින් දිගටම සපයන්නේ තමන් මුලින් සපයමින් සිටි ධාරා හා වෝල්ටියතාවන්මයි.

ස්වයංක්‍රිය නැඹුරු ක්‍රමයකදී බයස් කරන පරිපථ කොටස ට්‍රාන්සිස්ටරයේ අභ්‍යන්තරයේ සිදුවන වෙනස්කම්වලට සංවේදී වේ. ඒ කියන්නේ උදාහරණයක් ලෙස, රත් වීම නිසා β වෙනස් වීමෙන් කලෙක්ටර් ධාරාවන් හා වෝල්ටියතාවන් වෙනස් වන විට, එම විකෘති/අපගමනයන් අහෝසි කිරීම සඳහා බයස් පරිපථයෙන් සෙට් කරන ධාරා හා වෝල්ටියතා ඉබේම වෙනස් වේ. ඒ කියන්නේ සෙල්ෆ් බයස් ක්‍රම තරමක් බුද්ධිමත්ය. සමහරවිට auto biasing කියාද මෙම ස්වයංක්‍රිය නැඹුරුව හැඳින් වේ.

මින් පෙර අප උගත් තනි බේස් රෙසිස්ටරයක් සහිත ස්ථිර නැඹුරු ක්‍රමය නමින්ම කියවෙන ලෙස ස්ථිර නැඹුරු ක්‍රමයකි. එහෙත් ඊට එමිටර් රෙසිස්ටරයක් සවි කළ විට එය ස්වයංක්‍රිය නැඹුරු ක්‍රමයක් බවට පත් වේ. තවද, ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමය හා දැන් කතා කරමින් සිටින විභව බෙදුම් නැඹුරු ක්‍රමයද ස්වයංක්‍රිය නැඹුරු ක්‍රම වේ.

එමිටර් රෙසිස්ටරයක් යෙදූ විභව බෙදුම් නැඹුරුව සහිත පරිපථයේ වෝල්ටියතා වර්ධනය, ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස් අගය, අවුට්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය පහත ආකාරයට වේ. මේ සියලු අගයන් මීට පෙර ස්ථිර නැඹුරුව සහිත පරිපථයට සමාන බව ඔබට පේනවාද?

ඉහත ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය බයස් බේස් රෙසිස්ටර්වල බලපෑම රහිතවයි දක්වා තිබෙන්නේ. බේස් බයස් රෙසිස්ටර් දෙක එකිනෙකාට සමාන්තරගත (R1 // R2) වන අතර, එම සමක ප්‍රතිරෝධය ඉහත rin සමඟත් සමාන්තරගත (R1 // R2 // rin) වේ. එනිසා පෙරඅධියරයට ඇත්තට දැනෙන ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එක වන්නේ (R1 // R2 // rin) වේ.

එමිටර් රෙසිස්ටරය මඟින් සංඥාව ප්‍රතිපෝෂණය වීම වැලැක්වීමට සුපුරුදු ලෙස එමිටර් බයිපාස් කැපෑසිටරයක්ද යෙදිය හැකිය. මෙවිට වෝල්ටියතා වර්ධනය තීරණය කරන්නේ RC/re මඟිනි. තවද, සම්පූර්ණයෙන්ම එම ප්‍රතිපෝෂණය වලක්වනවා වෙනුවට පෙරත් විස්තර කළ පරිදි අපට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයක සංඥා ප්‍රතිපෝෂනයක් ඇති වන පරිදි එම බයිපාස් කැපෑසිටරය යොදන හැටිත් ඔබ මීට පෙර ඉගෙන ගත්තා. මෙතැනත් එය සිදු කළ හැකියි.

දැන් අප උදාහරණයක් ගෙන බලමු. සැපයුම් විභවය 12 V ක් ලෙසත්, කලෙක්ටර් ධාරාව 5 mA ලෙසත්, β = 100 ලෙසත් ගමු. එමිටර් රෙසිස්ටරය දෙපස 1 V ක් ඩ්‍රොප් වේ යැයිද, VCE = ½ VCC ලෙසද ගමු. පහත දැක්වෙන සේ සියලු අගයන් ගණනය කළ හැකිය.

ඉහත ගණනය කිරීම්වලින් ලබා ගත් අගයන් බොහෝවිට ප්‍රායෝගික අගයන් නොවේ; ඒවා සූත්‍ර සුලු කිරීමෙන් ලබා ගත් සෛද්ධාන්තික අගයන් පමනි. මීට පෙර ප්‍රායෝගික අගයන් ලබා ගන්නා හැටි අප ඉගෙන ගත්තා මතකද? එම ක්‍රමය අනුගමනය කරමින් අභ්‍යාසයක් ලෙස ප්‍රායෝගික අගයන් තීරණය කරමින් නැවත ගණනය කිරීම් කරමු.

ඇත්තෙන්ම ප්‍රායෝගික අගයන් තීරණය කිරීමට අසවල් විදියටම ගණනය කිරීම් කළ යුතු යැයි නියමයක් නැත. අත්දැකීම්, දැනුම, හා සාමාන්‍ය බුද්ධිය යොදා ගෙන එම කටයුත්ත කළ යුතු වේ. සාමාන්‍යයෙන් සෛද්ධාන්තික ගණනය කිරීමක් කර, පසුව එය ප්‍රායෝගික තත්වයක් බවට පත් කර ගත යුතුය.

හැමවිටම පරිපථය නිර්මාණය කරන්නට පෙර අප සතුව යම් දත්ත ප්‍රමාණයක් තිබේ. β අගය ඒ අතර වේ. එය typical) 100 ක් යැයි ගමු (උපරිම β = 150ද අවම β = 50 වේ යැයිද සිතමු). තවද, දළ IC ධාරාවද මුලින්ම අපගේ අභිමතය අනුව තීරණය කරමු. එය 5 mA යැයි ගමු. VCE අගය (අවම වශයෙන්) 5 V විය යුතු යැයිද අභිමතය අනුව තීරණය කරමු. එලෙසම එමිටර් වෝල්ටියතාව 1 V පමණ විය යුතු යැයිද අභිමතය අනුව තීරණය කරමු. අභිමතය (තම කැමැත්ත) මත බොහෝ අගයන් පවතින බව පේනවා නේද?

දැන් පළමුවෙන්ම එමිටර් රෙසිස්ටර් අගය සොයමු. ඊට හේතුව එය සෙවීමට අවශ්‍ය දත්ත දෙක වන VE හා IC/IE අගයන් දැනටමත් දළ වශයෙන් හෝ දන්නා නිසාය. තවද, බේස් වෝල්ටියතාව සෙවීමටත් පලමුවෙන්ම එමිටර් වෝල්ටියතාව තිබිය යුතුයිනෙ. එනිසා මුලින්ම එමිටර් රෙසිස්ටර් අගය සොයන එක පහසුවක් නේද? අන්න එලෙස සාමාන්‍ය දැනුම යොදා ගෙන ගණනය කිරීම් කළොත් අඩු කාලයකින් පරිපථය සැලසුම් කළ හැකි වේවි. ඒ අනුව, එමිටර් රෙසිස්ටර් අගය වන්නේ, RE = VE / IE = 1V / 5mA = 200 Ω වේ. මේ ලැබුණු රෙසිස්ටර් අගය ප්‍රායෝගික අගයකි; ප්‍රිෆර්ඩ් රෙසිස්ටර් අගයකි (එනම්, කඩෙන් එම අගයෙන් යුත් රෙසිස්ටරයක් මිල දී ගත හැකියි). එනිසා ඒ ගැන ගණනය කිරීම් එතැනින් නවතී.

අප සාමාන්‍යයෙන් VCE = VRC = ½ VCC ලෙසනෙ තබන්නේ (උපරිම අවුට්පුට් සංඥා විචලනයක් ලබා ගැනීමට ක්ලිප් වීමකින් තොරව). තවද දී ඇති කොන්දේසි අනුව අවම වශයෙන් VCE = 5V ක් විය යුතු නිසා, එම අගය ඇත්තටම 5 V ලෙස ගමු. එවිට, කලෙක්ටර් රෙසිස්ටරය දෙපස ඩ්‍රොප් වන විභවයත් (VRC) 5 V වේවි.

VCC = VRC + VCE + VE නිසා, එම සමීකරණයේ දකුණු පස ඇති සියලු අගයන්/පද දන්නා නිසා, එමඟින් අපට VCC අගය තීරණය කළ හැකිය. එ් අනුව, VCC = 5V + 5V + 1V = 11V වේ. 11 V යනු සාමාන්‍යයෙන් පරිපථවල විභව සැපයුමක පවතින අගයක් නොවේනේ. සාමාන්‍යයෙන් 3V, 3.3V, 5V, 6V, 9V, 10V, 12V, 15V, 20V ආදි වෝල්ටියතාවන් නේද ඔබ දැක තිබෙන පරිපථවල තිබෙන්නේ? ඉතිං, අපට ලැබුණු අගය “ප්‍රායෝගික” නොවන නිසා, එය ආසන්නතම ප්‍රායෝගික අගයට ගත් විට 12 V ලෙස ගත හැකිය. ඇත්තටම මීට පෙර අවස්ථාවේදී ප්‍රායෝගික අගයන් සොයන විට, VCC අගය අපගේ අභිමතය පරිදි කල් තියාම තීරණය කෙරුණි. එහෙත් දැන් පෙන් වූ ආකාරයටත් පරිපථයේ අවශ්‍යතාව අනුව VCC පසුව තීරණය කළ හැකි බව තේරුම් ගන්න.

එලෙස ප්‍රායෝගික අගයකට සැපයුම් වෝල්ටියතාව පත් කරන විට, අපට පෙර ලැබුණු අගයට වඩා වෝල්ටියතා වෙනසක් (12 – 11 = 1 V) දැන් පවතී. ඊට කුමක් වේද? එය අනිවාර්යෙන්ම VCE හා VRC අතරේ බෙදා ගත යුතුය. දැනටමත් එමිටර් වෝල්ටියතාව සෙට් කර තිබෙන නිසා, එමිටර් වෝල්ටියතාවට ඉන් බලපෑමක් සිදු නොවේ. ඔබට කැමති නම්, එම කුඩා වෙනස මුලුමනින්ම VCE වෙතට එකතු කළ හැකිය; නැතිනම්, එය VRC වෙතට මුලුමනින්ම එකතු කළ හැකිය; නැතිනම් ඒ දෙක අතරේ සමානව බෙදා දිය හැකිය. ඔබට පහසු හා සුදුසු යැයි සිතෙන විදියට එය සිදු කරන්න. VCE හි අවම අගය 5 V ක් විය යුතු යන කොන්දේසිය ඉන් නොකැඩේ. මා මෙහිදී එම වෝල්ටියතාව VCE වෙතට ලබා දෙනවා. ඒ කියන්නේ දැන් සත්‍ය ලෙසම VCE අගය 6 V වේ.

දැන් අපට හැකියි කලෙක්ටර් රෙසිස්ටර් අගය සොයන්නත් RC = VRC / IC මඟින්. ඒ අනුව කලෙක්ටර් රෙසිස්ටර් අගය ලෙස, RC = 5V / 5mA = 1k ලැබේ. මෙම අගයත් ප්‍රිෆර්ඩ් අගයක් නිසා අපට තවත් සුලු කිරීම් මෙහිදිත් අවශ්‍ය නොවේ.

සෛද්ධාන්තික ගණනය කිරීම්වලදී ප්‍රිෆර්ඩ් අගයන් ලැබේ නම් එය ඉතා පහසුවකි (වාසනාවකි). එසේ නොවුණොත් එතැන තවත් අමතර ගණනය කිරීමක් සිදු කිරීමට වේවි. හැමවිටම පාහේ එම අමතර ගණනය කිරීම වනුයේ ඕම් නියමය යෙදීමකි. එලෙස අමතර ගණනය කිරීමෙන් ලබා ගන්නා අගය ඊළඟ පියවරවලට යොදා ගැනේ.

උදාහරණයක් ලෙස සෛද්ධාන්තික ගණනය කිරීමේදි කලෙක්ටර් රෙසිස්ටර් අගය ලෙස 980 Ω ලැබුණා යැයි නිකමට සිතමු. මෙම අගය ප්‍රිෆර්ඩ් අගයක් නොවන නිසා ආසන්නතම ප්‍රිෆර්ඩ් අගය ලෙස 1000 Ω = 1k ගත හැකිය. මෙවිට කලෙක්ටර් ප්‍රතිරෝධයත්, කලෙක්ටර් ධාරාවත් දැනටමත් නියත/නිශ්චිත නිසා VRC = RC x IC යන සූත්‍රයට අනුව, කලෙක්ටර් රෙසිස්ටරය දෙපස ඩ්‍රොප් වන වෝල්ටියතාව වෙනස් වේ; මේ උදාහරණයේදී ආසන්නතම අගයට වටයන විට රෙසිස්ටර් අගය වැඩි වූ නිසා, වෝල්ටියතාවද තිබූ අගයට වඩා වැඩි වේ. එවිට, VRC අගය වැඩි වීම VCE අඩු වීමකට හේතු වේ (VCC = VRC + VCE + VE නිසාත්, ඉන් VCC, VE දැනටමත් නිශ්චිත කර ඇති නිසා).

කෝකටත් එක්ක VCC, VRC, VE නිශ්චය කර ගත් නිසා දැන් VCE කොපමණදැයි සොයා බලමු VCC = VRC + VCE + VE යන සූත්‍රයෙන්. ඒ අනුව, 12V = (5mA x 1k) + VCE + 1V = 5V + VCE + 1V → VCE = 6V වේ.

දැන් බේස් ධාරාව සොයමු. කලෙක්ටර් ධාරාවත් β ත් දන්නා නිසා, එය IB = IC / βmin = 5mA / 50 = 100μA වේ. මෙහිදී β අගය ලෙස ගන්නේ අවම β අගය වේ. කලෙක්ටර් ධාරාව ඇසුරින් මෙලෙස බේස් ධාරාව සොයන විට අවම β අගය යොදන්නේ එමඟින් අපට හැකියි බේසය වෙතට යොමු විය යුතු උපරිම බේස් ධාරාව (IB(max)) සොයා ගන්නට. උපරිම බේස් ධාරා අගය (එනම් අවම β අගය) ගත යුත්තේ ඇයිද යන්න උපමාවකින් මෙසේ කිව හැකිය. මඟුල් උත්සවයකදී අප කෑම පිලියෙල කරන්නේ ඒවි යැයි සිතන උපරිම අමුත්තන් ගණනටනෙ; කෑම ටිකක් ඉතිරි වුවත් කමක් නැති වුවත් කෑම මදි වුවොත් ප්‍රශ්නයක් වන බැවින්.

(උපරිම) බේස් ධාරාව දන්නා නිසා, එමඟින් බේස් රෙසිස්ටර් දෙකෙහි අගයන් සෙවිය හැකිය. මෙවිට, පහලින් තිබෙන බේස් රෙසිස්ටරයේ අගය R2 = VB / 10IB(max) = 1.7V / 1mA = 1.7k වේ. 1.7k යනු ප්‍රිෆර්ඩ් අගයක් නොවන නිසා එය ආසන්නතම ප්‍රිෆර්ඩ් අගය වන 1.6k හෝ 1.8k ගැනීමට සිදු වේ. බේස් රෙසිස්ටර් හරහා ගලන ධාරාව වැඩි වන තරමට හොඳය (ඒකනේ බේස් ධාරාව මෙන් 10 ගුණයක් පමණ ගන්න යැයි පැවසුවේ). එනිසා වැඩි ධාරාවක් ගැලීමට හැකි වනු පිනිස අඩු ප්‍රතිරෝධ අගය වන 1.6k ගමු.

සෛද්ධාන්තික R2 අගය හා ප්‍රායෝගික R2 අගය අතර වෙනසක් පවතින නිසා අමතර ගණනය කිරීම් දැන් සිදු වේ. R2 = VB / I2 යන (ඕම්) නියමය අනුව, හා R2 ,VB අගයන් නිශ්චිත නිසා, එම රෙසිස්ටරය හරහා යන ධාරාව (I2) අනිවාර්යෙන්ම මුලින් තිබූ අගයට වඩා වෙනස් වේ. එම අලුත් I2 ධාරාව දැන් සොයමු. එය, I2 = 1.7V / 1600 Ω = 1.065mA වේ. රෙසිස්ටරයේ ඕම් අගය අඩු වීම නිසා 65 μA ක ප්‍රමාණයකින් එම ධාරාව සෛද්ධාන්තික අගයට වඩා වැඩි වී ඇති බව පෙනේ.

ඇත්තටම ඉහත අමතර ගණනය කිරීම සිදු කර අලුත් I2 ධාරාව අපට එසේ සෙවීමට සිදු වූවා ඊළඟට අප සොයන්නට යන R1 හි අගය සෙවීමට එය අවශ්‍ය නිසා (මොකද මෙම I2 ධාරාවත් එම රෙසිස්ටරය හරහා ගමන් කරනවා). සෛද්ධාන්තික අගයන් සෙවීමේදී අප R1 අගය සරලව R1 = (VCC – VB)/11IB ලෙසනෙ සෙව්වේ. එහෙත් මෙතැනදී එම සූත්‍රය එලෙසම ගැනීමට නොහැකියි මොකද මේ වන විට I2 ධාරාව 10IB නොව, ඊට වඩා වැඩි වී ඇත. එහෙත් I1 = I2 + IB නිසා, පෙර ලබා ගත් I2 ධාරාවට IB ධාරාව එකතු කිරීමෙන් I1 ධාරාව පහසුවෙන්ම සොයා ගත හැකියි නේද? ඒ අනුව I1 = 1.065mA + 100μA = 1.065mA + 0.1mA = 1.165mA වේ.

සටහන
ඉහත ඡේදයෙන් I1 ධාරාව සොයන ආකාරයට වඩා තරමක් වෙනස් ආකාරයක් සමහර පොත්වල තිබේ. එම ක්‍රමය පහත විස්තර කෙරේ.

R1 හරහා I2 ධාරාව (පෙර ගණනය කර ලබා ගත්), හා බේස් ධාරාව ගමන් කරනවා. මෙම බේස් ධාරාවේ අගය කුමක්ද? එකවරම ඔබට මතක් වේවි මෙම අගය අප මොහොතකට පෙර ගණනය කළා නේද කියා. ඔව්; ඒ ගණනය කළේ උපරිම බේස් ධාරාවයි. එම ධාරාවම ගන්නේ නම්, I2 + IB(max) ලෙස සුලු කිරීම සරල වේ. එහෙත්, මෙතැනදී උපරිම බේස් ධාරාව වෙනුවට අප සාමාන්‍යයෙන් ගත යුත්තේ “සාමාන්‍ය බේස් ධාරාව” (typical IB) වේ. ඒ කියන්නේ ටිපිකල් β අගයයි යොදා ගන්නේ කලෙක්ටර් ධාරාව ඇසුරින් ටිපිකල් බේස් ධාරාව සොයන්නට. එවිට, ටිපිකල් බේස් ධාරාව, IB(typical) = IC / βtypical = 5mA / 100 = 50μA වේ. මෙවිට R1 හරහා යන ධාරාව, I2 = I1 + IB(typical) = 1.065mA + 50μA = 1.065mA + 0.05mA = 1.115mA වේ.

දැන් R1 රෙසිස්ටරය සෙවිය හැකියි. R1 = (VCC – VB) / I1 = (12V – 1.7V) / 1.165mA = 8.841k වේ. එය ප්‍රිෆර්ඩ් අගයකට පත් කරන විට, 8k2 හෝ 9k1 යන දෙකෙන් එකක් ගත හැකිය.

දැන් සියලු අගයන් සොයා අවසන්ය. ඒ කියන්නේ පරිපථය නිර්මාණය කර අවසන්. එහෙත් ඇත්ත තත්වය නම්, ඉහත ආකාරයට අප සොයා ගත් නිවාත අගයන් සත්‍ය ලෙසම පරිපථයේ පවතින්නේ නැත. මා මේ සඳහන් කළේ උපාංගවල සහනතාව නිසා හෝ වෙනත් තාක්ෂණික කාරණා නිසා නිවාත අගයන් එහා මෙහා යෑම ගැන නොවේ. ඉහත අප මුල සිට අග දක්වා සිදු කළ ගණනය කිරීම්වලදී මුලින් සෙට් කරපු අගයන් පසුව සෙට් කරන අගයන් නිසා වෙනසකට ලක් විය හැකියි (එලෙස නොවන අවස්ථාද විරලව ඇත). ඒ කියන්නේ ඉහත ආකාරයට සුලු කිරීමේ එක් වටයකින් ඉතාම නිවැරදිව නිවාත අගයන් සෙට් කළ නොහැකියි. ඒ සඳහා පලමු වටයෙන් ලබා ගත් නිවාත අගයන්ද උපයෝගි කර ගෙන නැවත නැවත වට කිහිපයක් ගණනය කිරීම සිදු කිරීමට වෙනවා. ඒ සෑම අමතර වටයකදීම නිවාත අගයන් වඩ වඩාත් නිවැරදි කළ හැකියි. පහත ඡේදයෙන් මේ ගැන ඔබට හිඟියක් ලබා ගත හැකිය.

ඉහත R1 සඳහා ප්‍රිෆර්ඩ් අගය ලෙස 8k2 ගතහොත් එය ලැබුණු සෛද්ධාන්තික අගයට වඩා අඩු අගයක් වන නිසා තරමක් වැඩිපුර ධාරාවක් ගලා යෑමට ඉන් ඉඩ සැලසේ. එම වැඩිපුර ධාරාව කොහොමත් ඍජුවම ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය තුලට ගමන් කරන්නේ නැහැ (මොකද ට්‍රාන්සිස්ටරය හැමවිටම ලබා ගන්නේ ඊට අවශ්‍ය ධාරාව පමනි). එහෙත් මෙම වැඩිපුර ධාරාව නිකංම R2 රෙසිස්ටරය හරහා ගලා යනවා. එවිට R2 දෙපස ඩ්‍රොප් වන විභවය වැඩි වෙනවා (V = I R අනුව). අන්න එම හේතුව නිසා දැන් බේසය තුලට වැඩිපුර ධාරාවක්ද ගමන් කරනවා. එවිට කලෙක්ටර් ධාරාවද ඉහල යනවා. ඒ කියන්නේ දැන් සියලු නිවාත අගයන්ට බලපෑමක් සිදු වෙනවා. එහි විරුද්ධ ක්‍රියාවලිය සිදු වෙනවා 9k1 යන ඉහල ප්‍රතිරෝධකයක් සවි කරන විට.

ඇත්තටම ඉහත ඡේදයෙන් පැවසූ දේ සිදු වෙනවා එමිටර් රෙසිස්ටරයක් යොදා නොතිබුණා නම්. එහෙත් RE ඇති විට එය වැලකී යයි. එනම්, එලෙස කලෙක්ටර්/එමිටර් ධාරාව වැඩි වන විට එමිටර් රෙසිස්ටරය දෙපස ඩ්‍රොප් වන වෝල්ටියතාව වැඩි වී, එමඟින් බේස්-එමිටරයේ පෙරනැඹුරුව අඩු කර, එමඟින් අර වැඩි වූ බේස් ධාරාව නැවත අඩු වී පද්ධතිය ස්ථාවර වෙනවා. ඉන් නැවත පෙනෙනවා RE වල වැදගත්කම.

කෙසේ වෙතත් එසේ ඉතාම නිවැරදිම අගයන් සෙවීම බොරු වැඩකි. උෂ්නත්වය, සහනතා අගයන් වැනි හේතු නිසා කොහොමත් නිවාත අගයන් ගණනය කර ලබා ගත් අගයන්ට වඩා වෙනස් වේ. එනිසා එක් වටයකින්ම සාර්ථකව බොහෝ පරිපථ නිර්මාණය කර ගත හැකිය.
Read More »

Saturday, June 2, 2018

ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස් IV (Electronics) - 20

0

ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමය යෙදූ කොමන් එමිටර් වින්‍යාසය

දැන් ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමය යොදා ගෙන බලමු. මෙය collector feedback biasing හෝ collector-to-base biasing ලෙසද හඳුන්වනවා. ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමයේදී ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසයට අවශ්‍ය බයස් වෝල්ටියතාව ලබා ගන්නේ එම ට්‍රාන්සිස්ටරයේම කලෙක්ටර් අග්‍රයෙන් ලබා ගන්නා විදුලියෙනි. කලෙක්ටරයෙන් බේසයට අවශ්‍ය ඉතා කුඩා බේස් ධාරාව (ප්‍රතිපෝෂන ධාරාව – feedback current – IF ලෙස මෙම ධාරාව හැඳින්වේ) උකහා ගෙන, එය ෆීඩ්බැක් රෙසිස්ටරය (RF) හරහා යවනවා. එවිට, RF රෙසිස්ටරය හරහා යම් වෝල්ටියතාවක් පාතනය වන අතර එම වෝල්ටියතාව ප්‍රතිපෝෂන වෝල්ටියතාව – feedback voltage – VF ලෙස හැඳින්වේ. එම IF ධාරාව බේස්-එමිටර් කොටස හරහා භූගත වේ.






ඉහත ඡේදයේ හා රූපයේ දැක්වෙන පරිදි එතැන තිබෙන්නේ කරන්ට් ෂන්ට් ෆීඩ්බැක් එකකි. එය නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් එකක්ද වේ. වැඩි විස්තර කිරීම් නැතිවම මෙම ෆීඩ්බැක් එක නෙගටිව් බව පහසු ක්‍රමයකින් පෙන්වා දිය හැකිය. ට්‍රාන්සිස්ටරයේ වෝල්ටියතා අපවර්තනයක් සිදු වේ (කොමන් එමිටර් වින්‍යාසය නිසා). ඉතිං, කලෙක්ටරය හා බේසය අතර පවතින්නේ එකිනෙකට විරුද්ධ සම්බන්දතාවක් (එනම්, බේසය මත වෝල්ටියතාව උඩට යන විට කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාව යටට යයි). එවිට යම් සංඥාවක් ගමන් කරන මාර්ගයක එකිනෙකට විරුද්ධ ස්ථාන දෙක ඍජුව සම්බන්ද කළ විට ඇති වන්නේ නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් එකක්.

සටහන
(නෙගටිව්) ෆීඩ්බැක් එකක් ඇති විට අනිවාර්යෙන්ම එය ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එකට ඍජු බලපෑමක් ඇති කරයි. එම ෆීඩ්බැක් එක මික්ස් කරන්නේ සීරීස් ආකාරයට නම් ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය ඉහල යන අතර, මික්ස් කරන්නේ ෂන්ට් ආකාරයට නම් ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය පහල යයි. එනිසා මින් පෙර අප ඉගෙන ගත් එමිටර් රෙසිස්ටරයක් යෙදූ අවස්ථාවේදී එය සීරීස් ආකාරයක් නිසා, එවිට ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය වැඩි වූ බව මතක් කර බලන්න; එහිදී (β + 1)re වෙනුවට (β +1)(re + RE) වූවා. තවද, දැන් අප සලකා බලන ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමයේදී මික්ස් වන්නේ ෂන්ට් ආකාරයට බැවින් ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එක අඩු වන බව මතක තබා ගන්න. එනිසා, මෙම ෆීඩ්බැක් ක්‍රමය භාවිතා කරන වර්ධකය shunt feedback amplifier යනුවෙන්ද හඳුන්වනවා.

කෙසේ වෙතත්, නෙගටිව් හෝ පොසිටිව් ෆීඩ්බැක්ද යන වග නොසලකා යම් විදුලි ප්‍රමාණයක් කලෙක්ටරයෙන් උකහා ගෙන බේසයට ලබා දීමක් ලෙස සිතුවාට මෙහි වරදක් නැත. නිවාත අගයන් ඉතිං ඉහල හෝ පහල යෑම සිදු වන්නේ නැහැනේ සෛද්ධාන්තිකව ගත් විට. එසේ වුවත්, ප්‍රායෝගිකව බලන විට, උෂ්ණත්වය ආදී සාධක මත ට්‍රාන්සිස්ටරයේ β වැනි පරාමිතින් විචලනය වී එමඟින් නිවාත අගයන් එහා මෙහා යනවා. එම විචලනය වුවද ක්ෂණික නොවේ (සංඥාවලදී තමයි ක්ෂණික විචලනයන් පවතින්නේ). එවැනි අවස්ථාවලදී, මෙතැන ඇත්තටම නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් එකක් ඇති නිසා, මීට පෙර අප කතා කළ වාසි ඉබේම මෙම ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමයේ ඇත.

ගණනය කිරීම්වලට යෑමට පෙර එක් වැදගත් කරුණක් මුලින්ම අප ඉගෙන ගමු. RIN නම් රෙසිස්ටරය ගැනයි. මීට පෙර ඉන්පුට් රෙසිස්ටර් පාඩමේදී මේ ගැන තවදුරටත් පැහැදිලි කරන බවට මා පොරොන්දු වුණා. ඇත්තටම ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමය යොදා ගන්නා විට ඉන්පුට් රෙසිස්ටරයක් අත්‍යවශ්‍ය යැයි සිතුවට වරදක් නැත. යොදා ඇති RF නම් ෆීඩ්බැක් රෙසිස්ටරය මඟින් ඩීසී/නිවාත විදුලිය මෙන්ම ඒසී/සංඥා විදුලියද ෆීඩ්බැක් කෙරේ. RIN නොතිබුණා නම්, මෙලෙස ෆීඩ්බැක් වන ඒසී/සංඥා විදුලි ධාරාව ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය හරහා භූගතයට නොගොස් සංඥා ප්‍රභවය හරහා ගොස් භූගත විය හැකිය (සම්පූර්ණ ධාරාවම නොවුණත් සැලකිය යුතු ධාරා කොටසක් එලෙස සංඥා ප්‍රභවය හරහා යාවි). ඊට හේතුව සංඥා ප්‍රභවයක ඉම්පිඩන්ස් අගය සාමාන්‍යයෙන් අඩු අගයක් වන නිසාය (ධාරාව හැමතිස්සේම බලන්නේ තමන්ට ගලා යෑමට අඩුම ප්‍රතිරෝධය තිබෙන මාර්ගය කුමක්ද කියානෙ).




CIN කැපෑසිටරය හරහා එම ඒසී ෆීඩ්බැක් ධාරාවට හෙවත් සංඥාවට ගමන් කළ හැකියි. එහෙත්, ඩීසී ෆීඩ්බැක් ධාරාවට එවන් ගැටලුවක් නැත. ඩීසී ධාරාවකට කැපෑසිටරයක් හරහා යෑමට බැහැනෙ. එනිසා බයස් එකට බාධා ඇති නොවී සංඥාවට බාධා ඇති කරයි.

ඇත්තටම සංඥාව කුමන ආකාරයකින් හෝ (විශාල ප්‍රමාණයකින්) ෆීඩ්බැක් වීම කිසිසේත් හොඳ දෙයක් නම් නොවේ. මතකද මීට පෙර RE මඟින් සංඥා ෆීඩ්බැක් වීම වැලැක්වීමට අප බයිපාස් කැපෑසිටරයක් යෙදුවා. එනිසා, මෙතැනදිත් අපට යම් බයිපාස් කැපෑසිටරයක් යොදා ගෙන සංඥා ෆීඩ්බැක් වීම පාලනය කළ යුතු වෙනවා.

ඒ සඳහා පහත 1 රූපයේ ආකාරයට බයිපාස් කැපෑසිටරයක් යෙදීමට එකවර සිතේවි. එමඟින් ඔබ සිතනු ඇත්තේ කලෙක්ටරයෙන් බේසය වෙතට ෆීඩ්බැක් වන සංඥා කොටස බේසයට යන්නට නොදී කැපෑසිටරය හරහා කෙලින්ම භූගතයට යවාවි කියාය; එමඟින් නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් එක නතර වේවි කියාය. එහෙත් ඒ වෙනුවට ඇත්තෙන්ම සිදු වන්නේ වෙනත් දෙයකි. එනම්, කලෙක්ටරයෙන් පිට වන සංඥාවෙන් ඉතා විශාල කොටසක් කෙලින්ම භූගතයට යැවේ; භාරය හරහා යෑමට සංඥාවක් ඉතිරි නොවන තරම්ය (විදුලි සංඥාව ඉහල ප්‍රතිරෝධයක් තිබෙන භාරය හරහා නොගොස් ඉතාම පහල ප්‍රතිරෝධයක් දක්වන කැපෑසිටරය හරහායි ගමන් කරන්නේ).




ඉහත දෝෂය වැලැක්වීමට නම් බයිපාස් කැපෑසිටරය ඉහත 2 රූපයේ ආකාරයට අනෙක් පැත්තෙන් සවි කිරීම සුදුසු යැයි එවිට ඔබට සිතේවි. ඔව්, එමඟින් ඉහත ගැටලුව ඉතා හොඳින් විසඳේවි මොකද දැන් කලෙක්ටරයෙන් පිටවන සංඥාවට භාරය තුලින් භූගතය දක්වා හා ෆීඩ්බැක් රෙසිස්ටරය හරහා කැපෑසිටරය තුලින් භූගතය දක්වා ලෙස මාර්ග දෙකක් ඇත. සාමාන්‍යයෙන් භාර ප්‍රතිරෝධයට වඩා ෆීඩ්බැක් ප්‍රතිරෝධයේ ඕම් ගණන ඉතා වැඩිය. එනිසා, සංඥාව භාරය හරහා යාවි; ෆීඩ්බැක් රෙසිස්ටරය හරහා එන ඉතා කුඩා සංඥාවද බේසයට නොගොස් කැපෑසිටරය හරහා භූගතයට ගොස් ෆීඩ්බැක් වීම නතර වේ.

එහෙත් මෙහිදී තවත් අලුත් ගැටලුවක් මතු වේ. එනම්, සංඥා ප්‍රභවයේ සිට එන ඉන්පුට් සංඥාව බේසය හරහා නොගොස් කැපෑසිටරය හරහා භූගතයට යාවී (ඊට හේතුව බේස්-එමිටර් කොටස විසින් ඇති කරන ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගයට වඩා බෙහෙවින් අඩු ප්‍රතිරෝධයක් කැපෑසිටරය හරහා පැවතීමයි). ඉතිං, ඉන්පුට් සංඥාව ට්‍රාන්සිස්ටරයට ඇතුලු නොවේ නම්, වර්ධක පරිපථයෙන් ඇති වැඩකුත් නැත. එනිසා බයිපාස් කැපෑසිටරය මෙලෙසත් යෙදිය නොහැකිය.

ඉහත ප්‍රශ්න දෙකටම විසඳුම වන්නේ බයිපාස් කැපෑසිටරය පහත රූපයේ ආකාරයට සවි කිරීමයි. මෙහිදී ෆීඩ්බැක් රෙසිස්ටර් අගය 2න් බෙදා බයිපාස් කැපෑසිටරය රූපයේ ආකාරයට ඒ දෙකට මැදින් සමාන්තරව සවි කෙරේ. මෙවිට, කලෙක්ටරයේ ඇති සංඥාවට තවමත් භාරයට සාපේක්ෂව ඉහල ප්‍රතිරෝධයක් සහිත ෆීඩ්බැක් ප්‍රතිරෝධයක් (RF1) පවතී. එලෙසම ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගයට වඩා වැඩි ප්‍රතිරෝධයක් (RF2) බයිපාස් කැපෑසිටරයට පෙර පවතී.




ඉතිං, ඉන්පුට් සංඥාවෙන් ඉතා විශාලම පංගුව බේසය තුලට දැන් ඇතුලු වේ. එලෙසම අවුට්පුට් සංඥාවෙන් ඉතා විශාලම පංගුව භාරය හරහා යාවි. RF1 හරහා එන කුඩා ෆීඩ්බැක් සංඥා ධාරාවද බයිපාස් කැපෑසිටරය විසින් භූගත කෙරේ (මක්නිසාද යත්, RF1 හරහා පැමිණි එම ධාරාවට දැන් එතැන් සිට ඉදිරියට ගමන් කිරීමට ඇති මාර්ග දෙක වන වැඩි ප්‍රතිරෝධයක් සහිත RF2 හා ඉතා අඩු ප්‍රතිරෝධයක් තිබෙන කැපෑසිටරය අතුරින් තෝරා ගැනෙන්නේ කැපෑසිටරය හරහා භූගතයට යෑමයි). එමඟින් සංඥාව ෆීඩ්බැක් වීම ඇනහිටී.

බයිපාස් කැපෑසිටරයේ අගය මින් පෙර සෙවූ ආකාරයටම සොයන්න (මොන පරිපථයක වුවද බයිපාස් කැපෑසිටරයේ අගය සොයන ක්‍රමය වෙනස් නොවේ). එහෙත් නෙගටිවී ෆීඩ්බැක් එකේ වාසි අත්පත් කර ගැනීමට සංඥාවටද යම් ෆීඩ්බැක් වීමක් සිදු වීමට ඉඩ දිය හැකිය. ඒ සඳහා බයිපාස් කැපෑසිටරය ඉවත් කළ හැකිය.

ඉහත රූපයේ දැක්වෙන්නේ කොමන් එමිටර් වින්‍යාසයේ පවතින එන්පීඑන් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් සඳහා ෆීඩ්බැක් බයස් ක්‍රමය යොදා ගෙන සෑදූ ස්මෝල් සිග්නල් වර්ධකයකි. උදාහරණයක් වශයෙන් එහි උපාංගවල අගයන් තීරණය කරමු. ෆික්ස්ඩ් බයස් ක්‍රමය යටතේ ඉගෙන ගත් දැනුම මෙහිදී බොහෝ වැදගත් වේ. එනිසා මා වැඩි විස්තර රහිතව පරිපථය නිර්මාණය කරනවා.

සැපයුම් වෝල්ටියතාව 12 V ලෙස ගමු. වර්ධකය ශ්‍රව්‍ය සංඛ්‍යාත පරාසයේ පවතින සංඥා සඳහා වේ. ට්‍රාන්සිස්ටරය TUN වේ. එහි β අගය 150ත් 350ත් අතර පවතින ලෙස ගමු (සාමාන්‍ය අගය 250 ලෙස ගමු). නිවාත කලෙක්ටර් ධාරාව දළ වශයෙන් 10 mA ලෙස ගෙන, කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාව දළ වශයෙන් සැපයුම් වෝල්ටියතාවෙන් ½ ක් වන සේ තබමු. එවිට අපට සියලු උපාංගවල අගයන් පහත ආකාරයට ලබා ගත හැකියි.

සටහන
නිවාත අගයන් බව හැඟවීමට විදුලි ඒකකවලට Q යන යටකුර අවසානයට යෙදිය හැකිය. එවිට, ICQ යනු නිවාත කලෙක්ටර් ධාරාවද, IBQ යනු නිවාත බේස් ධාරාවද, VCQ යනු නිවාත කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාවද, VCEQ යනු එමිටරයට සාපේක්ෂව කලෙක්ටර් නිවාත වෝල්ටියතාවද ආදී වශයෙන් එම සංඛේතාත්මක ඒකක තේරුම් ගන්න. කෙටි ඒකක/සංඛේත ඇසුරින් ගණනය කිරීම්වලටත් හුරු වන්න.

සටහන
KVL ඉහත ට්‍රාන්සිස්ටරයට යෙදීමෙන්ද ඔබට අවශ්‍ය සූත්‍ර ලබා ගත හැකියි. ඉන්පුට් කොටසට කර්චොෆ්ගේ වෝල්ටියතා නියමය යෙදීමෙන්,

VCC – ICRC – IBRF – VBE = 0
VCC – IERC – (IE/β)RF – VBE = 0
VCC – VBE = IE(RF/β + RC)
IE = [VCC – VBE]/[(RF) + RC]
RF = β[(VCC – VBE)/IE – RC]

ලෙස ලබා ගත හැකි අතර, අවුට්පුට් කොටසට KVL යෙදීමෙන් පහත සූත්‍රයද ලබා ගත හැකිය.

VCC – RCIC – VCE = 0

නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් තිබීම නිසා පරිපථය ස්ථාය වන හැටි බලමු. අලුත් ට්‍රාන්සිස්ටරයක් යෙදීමෙන් හරි උෂ්ණත්වය විචලනය නිසා හරි β අගය වැඩි වන විට, කලෙක්ටර්/එමිටර් ධාරාව ඉහල යයි. එවිට, කලෙක්ටර් වෝල්ටියතාව අඩු වී RF හරහා අඩු ධාරාවක් බේසයට ඇතුලු වී පෙරනැඹුරුව අඩු කරයි. පෙරනැඹුරුව අඩු වීමෙන් කලෙක්ටර් ධාරාව අඩු වේ; β අගය වැඩි වීමෙන් සිදු වූ වෙනස අහෝසි වී පරිපථය ස්ථායි වේ. මීට පෙර ස්ථායිතාව සොයන ආකාරය ගැන විස්තර කර තිබෙන බැවින්, අවශ්‍ය නම් මෙම පරිපථයටත් එම ගණනය කිරීම් සිදු කර බලන්න.

සමහර අවස්ථාවලදී ට්‍රාන්සිස්ටරයකින් සංඥා පිට කිරීමේදී හා ට්‍රාන්සිස්ටරයකට සංඥා ඇතුලු කිරීමේදී ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මර් භාවිතා වේ (මෙම කුඩා ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මර් impedance matching transformer හෝ output transformer ලෙස හැඳින් වේ); මේ ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මර් ගැන පසුවට ඉගෙන ගනිමු. ඉතිං, ෆීඩ්බැක් බයසිං යෙදූ පරිපථයට සංඥා ඇතුලු කිරීමට ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මරයක් භාවිතා කරන්නේ නම් පහත රූපයේ ආකාරයට පරිපථය සැකසිය හැකිය. මෙම වින්‍යාසයේදී ඉබේම සංඥා ෆීඩ්බැක් වීම බයිපාස් වීම සිදු වේ.


මෙලෙස පරිපථය සකස් කරන විට ඉන්පුට් කැපෑසිටරයක් යෙදීමට බැරිය. ඊට හේතුව ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මරයේ ද්වියිතියික දඟරය හරහා තමයි බයස්/ඩීසී විදුලිය සේම සංඥා/ඒසී විදුලිය යන දෙකම ගමන් කරන්නේ. ඉතිං, කැපෑසිටරයක් එම මාර්ගයේ කොතැනක හෝ යෙදුවොත් ඩිසී විදුලියට ගමන් කිරීමට ඉඩක් නැති වී බයස් වීම ඇනහිටී. අප ඉන්පුට් කැපෑසිටරය යෙදුවේ ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බයස් විදුලිය පෙරඅධියරයට ගමන් කිරීම වැලැක්වීමටනෙ. ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මරයක එක් දඟරයකින් අනෙක් දඟරයට ඩීසී විදුලියක් සංක්‍රමණය නොවේ. එනිසා කොහොමත් එම කැපෑසිටරය වැඩක් නැත.

සටහන
ට්‍රාන්ස්ෆෝමරයද එක් අතකින් කැපෑසිටරයට යම් නෑකමක් දක්වයි. එනම්, ඒ දෙකම ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඒසී විදුලිය සමඟයි. කැපෑසිටරයක් හරහා ඩීසී විදුලියක් ගමන් නොගන්නා සේම, ට්‍රාන්ස්ෆෝර්මරයක් හරහාද ඩීසී විදුලියක් ගමන් නොකරයි (ඒ කියන්නේ එක් දඟරයක පවතින ඩීසී විදුලිය අනෙක් දඟරයට “ගමන් කරන්නේ” නැත).

කෙසේ වෙතත් ට්‍රාන්ස්ෆෝමරයේ පවතින දඟර දෙකේ වෙන වෙනම ඩීසී විදුලියක් ගමන් කළ හැකි අතර, ඒ එක් දඟරයක පවතින ඩීසී විදුලිය අනෙක් දඟරයට කිසිදු බලපෑමක් ඇති නොකරයි. එහෙත් එලෙස එක් දඟරයක හෝ දඟර දෙකෙහිම ඩීසී විදුලියන් තිබීමෙන් වෙනත් ගැටලු ඇති විය හැකිය (ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් කෝර් එක සංතෘප්ත කිරීමෙන්); විශේෂයෙන් විශාල ඩීසී ධාරා අගයන් තමයි ගැටලු ඇති කරන්නේ. මේ පිළිබඳ කරුණු මීට පෙර ඉන්ඩක්ටර් පාඩම්වල අප කතා කර තිබේ.

ඉහත පරිපථය සටහනේද බේසයට ලබා දෙන නිවාත/ඩීසී විදුලිය ද්වියිතියික දඟරයේ පවතී. එම ඩීසී විදුලිය ගලා යන ආකාරය රතු පාටින් දක්වා ඇති අතර, ඉන් ප්‍රාථමික දඟරයට බලපෑමක් නැත. තවද, ප්‍රාථමිකයට ඇතුලු වන ඉන්පුට් සංඥා විදුලිය විසින් ද්විතියික දඟරය තුල සංඥා/ඒසී විදුලියක්ද ජනනය කරයි; නිල් පාටින් එය දක්වා ඇත. ද්විතියිකය තුල ප්‍රේරණය වන සංඥා විදුලිය ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය තුලට ගමන් කොට භූගතය හරහා බයිපාස් කැපෑසිටරය තුලින් නැවත ද්විතියික දඟරයට ඇතුලු වී පරිපථය සම්පූර්ණ කර ගනී. ඒ කියන්නේ ද්විතියික දඟරය තුලින් විදුලි වර්ග දෙකක් එකවර මිශ්‍රව ට්‍රාන්සිස්ටරයේ බේසය තුලට ගමන් කරයි.

තවද, කලෙක්ටරයේ සිට ඩීසී ධාරාව සමඟ සංඥා ධාරාවද එන අතර, එම ඒසී/සංඥා විදුලි කොටස බයිපාස් කැපෑසිටරය විසින් භූගත කර දමයි. එවිට සංඥා සඳහා නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් එක නතර වේ.

නිවාත බයස් ධාරාවට බේසයට ඇතුලු වීමට පෙර R1, R2 යන ශ්‍රේණිගත රෙසිස්ටර් දෙක හරහාම යෑමට සිදු වේ. ඒ කියන්නේ පෙර අප RF ලෙස හඳුනාගත් තනි රෙසිස්ටරයේ අගය තමයි R1 + R2 විය යුත්තේ (රෙසිස්ටර් දෙකක එකතුවක් ලෙස). තවද, R2 යන රෙසිස්ටරය සංඥා ධාරාව සඳහා ඉන්පුට් රෙසිස්ටරය (RIN) ලෙසද පවතී. ඔබ දන්නවා RIN << RF වන බව. එනිසා, කිසිදු ගැටලුවක් නැතිව R1, R2 යන රෙසිස්ටර්වල අගයන් පහසුවෙන් තීරණය කළ හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස, RF = 100k හා RIN = 10k විය යුතු යැයි කියා. එවිට, අපට හැකියි R2 = RIN = 10k ලෙස සකසා, R1 = RF – RIN = 100k – 10k = 90k ලෙස තබන්න.

දැන් ඒසී විශ්ලේෂනයද බලමු. ධාරා වර්ධනය (β) වෙනසක් නොවේ. වෝල්ටියතා වර්ධනය, ඉන්පුට් ඉම්පීඩන්ස්, අවුට්පුට් ඉම්පිඩන්ස් යන අගයන් සොයා බලමු. ස්මෝල් සිග්නල් වර්ධකවලදී හැමවිටම වාගේ වෝල්ටියතා වර්ධනය ගැන පමනක් අවධානය යොමු කරන නිසා, වැඩි ප්‍රමුඛතාවක් ධාරා වර්ධනය හා ජව වර්ධනය වෙත යොමු නොවේ.


ඉහත උදාහරණය සලකා, RIN = 5k නම්, වෝල්ටියතා වර්ධනය දළ වශෙයන් -(17.5k/5k) = -3.5 කි. ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය සෙවීමට ඇත්තේ තරමක් විශාල පහත සූත්‍රයෙනි. ඉහත උදාහරණයට ගත් අගයන් ආදේශ කළ විට, rin අගය ලෙස ඕම් 67.5ක් ලැබේ. මෙම ඕම් අගයට පිටතින් සවි කර තිබෙන RIN අගය එකතු කර නැත. ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් සමඟ RIN පවතින්නේ ශ්‍රේණිගතව බැවින්, එම අගයන් දෙක එකට එකතු කළ යුතු වේ. එනම් සංඥා ප්‍රභවයට ඇත්තටම පෙනෙන ප්‍රතිරෝධය වනු ඇත්තේ rin + RIN වේ.


තවද, rin ට වඩා RIN ඉතා විශාල නිසා ඇත්තෙන්ම rin නොසලකා හැරිය හැකිය; ඒ කියන්නේ ට්‍රාන්සිස්ටරයේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එක ප්‍රායෝගිකව ශූන්‍ය ලෙස සැලකිය හැකියි. මෙනිසා රීතියක්/චාරිත්‍රයක් හැටියට සංඥා ප්‍රභවයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයට සමාන හෝ ඊට වැඩි අගයක් ලෙස RIN හි ප්‍රතිරෝධය සකස් කරයි.

අවුට්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය පහත සූත්‍රයෙන් මැනිය හැකිය.


ඉහත සූත්‍ර දෙක අධ්‍යනය කරන විට පෙනෙනවා ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් සෙවීමට අවුට්පුට් කොටසේ ඇති කලෙක්ටර් රෙසිස්ටරයත්, අවුට්පුට් ඉම්පිඩන්ස් සෙවීමේදී ඉන්පුට් කොටසේ ඇති rbe හා RF රෙසිස්ටර් අගයනුත් විචල්‍ය/සාධක බවට පත්ව තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අපට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයකට සෙට් කරන්නට යන විට ඉබේම අවුට්පුට් ඉම්පීඩන්ස් එක වෙනස් වේ; අනෙක් අතට අවුට්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අපට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට සෙට් කරන්නට යන විට ඉබේම ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එක වෙනස් වේ. මෙය එක්තරා විදියකින් “උභතෝකෝටිකයකි”. මෙම බයස් ක්‍රමයේ ඇති එක් දෝෂයක් වන්නේද එයයි.

කොමන් එමිටර් වින්‍යාසයේදී සාමාන්‍යයෙන් ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් අගය කුඩා වේ. පෙරත් සඳහන් කළ ආකාරයට ෂන්ට් මික්සිං ක්‍රමයට නෙගටිව් ෆීඩ්බැක් වීම නිසා එම කුඩා ඉන්පුට් ඉම්පිඩන්ස් එක තවදුරටත් කුඩා වේ. එයද මෙම බයස් ක්‍රමයේ ඇති තවත් දෝෂයකි.

සටහන
ෆීඩ්බැක් බයසිං යොදා ගත් කොමන් එමිටර් වින්‍යාසයේ පවතින වර්ධකයක් ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් වර්ධකයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. එනම්, ඉන්පුට් කරන සංඥාව ධාරාව ප්‍රමුඛ කර ගෙනද, අවුට්පුට් කරන සංඥාව වෝල්ටියතාව ප්‍රමුඛ කර ගෙනද එම වර්ධක පරිපථය විශ්ලේෂනය කෙරේ. හැමවිටම වර්ධකයේ වර්ධන ප්‍රමාණය තීරණය කරන්නේ අවුට්පුට් සංඥාව හා ඉන්පුට් සංඥාව අතර අනුපාතයක් වශයෙනි. ඉතිං, අවුට්පුට් සංඥාව වෝල්ටියතාවක් නිසාත්, ඉන්පුට් සංඥාව ධාරාවක් නිසාත්, වෝල්ටියතාවක් ධාරාවකින් බෙදූ විට ලැබෙන්නේ රෙසිස්ටන්ස්/ප්‍රතිරෝධයකි. අවස්ථා දෙකකට අදාලව මෙම වෝල්ටියතාව හා ධාරාව පවතින නිසා, “ට්‍රාන්ස්” (හෝ මියුචුවල්) යන උපසර්ග පදයද සහිතව ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් ලෙස එම ප්‍රතිරෝධය නම් කෙරෙන බව මීට පෙර ඔබ ඉගෙන තිබෙනවා. එනිසා, මෙම වර්ධකයේ සත්‍ය ලෙසම වර්ධන ප්‍රමාණය වෝල්ටියතා අනුපාතයක් (AV) නොව, ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් (rT) විය යුතුය.

දළ වශයෙන් මෙම වර්ධකයේ ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් අගය පහත ආකාරයට වේ. එනම්, ෆීඩ්බැක් රෙසිස්ටරයේ අගය ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් අගයට සමාන වේ; ඍන ලකුණින් කියන්නේ සංඥා අපවර්තනය වන බවයි. මොහොතකට පෙර අප දුටු වෝල්ටියතා වර්ධනය සොයන සූත්‍රය පදනම් වන්නේද මෙම දළ සූත්‍රය මතයි.




ඉහත අගය දළ අගයක් වන අතර, නිවැරදිවම ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් අගය සොයන්නට අවශ්‍ය නම්, පහත සූත්‍රයෙන් එය සෙවිය හැකිය.




ඉහත ඉතා නිවැරදිව ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් සොයන සූත්‍රය යොදා ගෙන එම අගය සොයා ගත්තේ නම්, එමඟින් නිවැරදිව වෝල්ටියතා වර්ධනය rT ඇසුරින් පහත ආකාරයට සෙවිය හැකිය. මෙහි rin යනු (β + 1)re වේ.



ඉතිං, ට්‍රාන්ස්රෙසිස්ටන්ස් ඈම්ප් එකක් සාමාන්‍ය වෝල්ටියතා වර්ධකයක් ලෙසට පරිවර්තනය කර ගත හැකියි. ඒ සඳහා කිරීමට තිබෙන්නේ ඉන්පුට් සංඥා ධාරාව වෙනුවට ඉන්පුට් සංඥා වෝල්ටියතාවක් බවට පත් කර ගැනීමයි. ධාරාවක් වෝල්ටියතාවක් බවටත්, වෝල්ටියතාවක් ධාරාවක් බවටත් පත් කර ගත හැකි පහසුතම ක්‍රමය නම් රෙසිස්ටරයක් යෙදීම බව මීට පෙර අප ඉගෙන ගත්තා. ඒ අනුව, ඉන්පුට් සංඥා ධාරාව ඉන්පුට් සංඥා වෝල්ටියතාවක් බවට පත් වීමට එම ධාරාව රෙසිස්ටරයක් හරහා යෑමට සලස්වනවා. පරිපථයේ ඇති RIN රෙසිස්ටරය විසින් තමයි එම රාජකාරියත් ඉටු කරන්නේ. ඒ අනුව, අවසාන වශයෙන් ගත් කළ, එම සමස්ථ පරිපථයම වෝල්ටියතා වර්ධකයකි. RIN යෙදීමේ වැදගත්කම නැවතත් මතු වේ.

මෙම බයස් ක්‍රමය තවත් ස්ථාවර කිරීමට එමිටර් රෙසිස්ටරයක්ද යෙදිය හැකිය. RE යෙදීම ගැන දිගු විස්තරයක් මීට පෙර සිදු කර ඇත. එනිසා, KVL යොදා ඔබටම මෙම පරිපථය සඳහා අවශ්‍ය සම්බන්ධතා ගොඩනඟා ගත හැකිය. අභ්‍යාසයක් ලෙස එය සිදු කර බලන්න.


Read More »